Εισήγηση για την ελληνική κρίση, σε συνέδριο στο Βερολίνο

Τα κύρια σημεία της εισήγησής μου στο πολύ ενδιαφέρον συνέδριο για την ελληνική κρίση που οργανώνει στο Βερολίνο, 23 και 24 Ιανουαρίου, το Πράσινο Ινστιτούτο Heinrich Boell και το Ελεύθερο Παν/μιο του Βερολίνου. Το πρόγραμμα στα γερμανικά εδώ 

 

Τα κύρια σημεία της εισήγησής μου στα ελληνικά  και στα γερμανικά

Πράσινο Κοινωνικό Συμβόλαιο (Green New Deal), διέξοδος στην Ελληνική κρίση

Από την οργή, σε μια συνειδητή πράσινη μεταρρύθμιση   

Του Νίκου Χρυσόγελου

Ευρωβουλευτή των Οικολόγων Πράσινων

(από τις 3/2/2012)

Η δημοσιονομική κρίση στην Ελλάδα έχει μετατραπεί σε βαθιά οικονομική και κοινωνική κρίση λόγω τόσο των σοβαρών διαθρωτικών προβλημάτων της χώρας (σε επίπεδο κοινωνικής οργάνωσης,  διοίκησης, μοντέλου ανάπτυξης-κατανάλωσης, αξιών που επικρατούν κα), των χαρακτηριστικών του ελληνικού πολιτικού συστήματος, των άστοχων κι αναποτελεσματικών πολιτικών των κυβερνήσεων των τελευταίων δεκαετιών όσο όμως και των διαρθρωτικών προβλημάτων της ευρωζώνης και της απουσίας ευρωπαϊκής ηγεσίας που έγκαιρα, αποτελεσματικά και οραματικά θα ανέπτυσσε και θα εφάρμοζε μια ευρωπαϊκή στρατηγική αντιμετώπισης της κρίσης στην ευρωζώνη και τις χώρες του νότου. Οι πολιτικές συνταγές της τρόικα αποδεικνύονται αναποτελεσματικές κι αντί να βοηθήσουν στην αντιμετώπιση της δημοσιονομικής κρίσης την έχουν μετατρέψει σε βαθιά οικονομική και κοινωνική.

Η διέξοδος της Ελλάδας από την κρίση απαιτεί αλλαγές σε τρία επίπεδα:

- Ευρωπαϊκό επίπεδο: μεταρρύθμιση της ΕΕ και της ευρωζώνης, διαμόρφωση κοινής οικονομικής πολιτικής και διακυβέρνησης, επίδειξη πραγματικά ευρωπαϊκής αλληλεγγύης ώστε να προωθηθούν οι αναγκαίες αλλαγές, πολιτική ολοκλήρωση της ΕΕ, παροχή των κατάλληλων εργαλείων για αναζωογόνηση της οικονομίας (ευρωομόλογα, αύξηση προϋπολογισμού ΕΕ, παροχή τεχνικής βοήθειας κα). Στήριξη των χωρών του νότου για να πετύχουν σε λογικό χρονικό διάστημα τις αναγκαίες πολιτικές, κοινωνικές, οικονομικές και δημοσιονομικές μεταρρυθμίσεις, με την κοινωνία σύμμαχο και όχι στόχο.

- Εθνικό επίπεδο: αλλαγή της σημερινής καταστροφικής πολιτικής και διαμόρφωση, μέσα από διάλογο με την κοινωνία, ενός σχεδίου μεταρρυθμίσεων που θα πετύχει ταυτοχρόνως τη στροφή της οικονομίας προς πράσινη κατεύθυνση, τη βιωσιμότητα (αειφορία) και την κοινωνική συνοχή, τη βελτίωση των δημοσιονομικών, τη δημιουργία σημαντικού αριθμού θέσεων εργασίας. Αυτό απαιτεί   ενεργοποίηση των ζωντανών δυνάμεων της κοινωνίας, επανα-ιεράρχηση αξιών, πράσινη και κοινωνική καινοτομία καθώς και ορθολογική χρήση των ευρωπαϊκών πόρων.

  - Περιφερειακό-τοπικό επίπεδο: Διαμόρφωση ενός Στρατηγικού Σχεδίου  Βιωσιμότητας, Κοινωνικής Συνοχής, Σύγκλισης και Απασχόλησης 2012-2020, που θα επεξεργαστεί ΚΑΘΕ περιφέρεια και θα συνθέσουν το συνολικό εθνικό σχέδιο.

Αν θέλουμε να αντιμετωπίσουμε την κρίση και να αντιμετωπίσουμε όσα μας οδήγησαν σε αυτήν, χρειάζεται να μάθουμε από τα λάθη και να μπορέσουμε, συνειδητά, να αλλάξουμε αξίες, να θέσουμε νέες πολιτικές και κοινωνικές προτεραιότητες. Η ελληνική κοινωνία πρέπει σήμερα να περάσει από την περίοδο της οργής και της διαμαρτυρίας, σε μια συνειδητή προσπάθεια σύνθεσης από τα κάτω ενός εναλλακτικού σχεδίου διεξόδου από την κρίση, κάνοντας επιλογές ως προς το μέλλον της αλλά και ως προς τον ρόλο που θέλει να παίξει σε ευρωπαϊκό επίπεδο. 

Επειδή τα επόμενα χρόνια η ευημερία της κοινωνίας δεν θα μπορεί πλέον να στηριχθεί στα εισοδήματα και στις προσωπικές επιδιώξεις, πρέπει να διαμορφώσουμε ως κοινωνία μια νέα στρατηγική, που θα δίνει έμφαση στην ανάπτυξη των κοινωνικών και περιβαλλοντικών υποδομών ως μέσο που θα εξισορροπήσει σημαντικό τμήμα των εισοδημάτων μας που αφαιρέθηκε. Η στοχευμένη βελτίωση των κοινωνικών υποδομών, της υγείας, των συγκοινωνιών, της παιδείας, της στέγασης μπορεί να "αναπληρώσουν" τα εισοδήματα που έχουν αφαιρεθεί σήμερα βίαια. Παράλληλα, η στροφή της οικονομίας σε πράσινες κατευθύνσεις και στην καινοτομία πρέπει να είναι το κύριο εργαλείο δημιουργίας νέων θέσεων εργασίας και κοινωνικά χρήσιμων οικονομικών δραστηριοτήτων.

Μεταρρύθμιση της διοίκησης: Μεταρρύθμιση της διοίκησης ώστε να γίνει ευέλικτη, οικονομικά-κοινωνικά-περιβαλλοντικά αποτελεσματική, προς όφελος των πολιτών και του δημόσιου συμφέροντος. Απαιτείται η συνεργασία των εργαζομένων ανδρών και γυναικών στον δημόσιο τομέα, η αξιοποίηση της βοήθειας ειδικών και των προτάσεων κοινωνικών φορέων, η αναβάθμιση των ικανοτήτων και δεξιοτήτων του ανθρώπινου δυναμικού, αξιοποιώντας καλά παραδείγματα και πρακτικές από ευρωπαϊκές χώρες. Η ενθάρρυνση πρωτοβουλιών από τα κάτω σε συνδυασμό με μια πολιτική μηδενικής ανοχής στη διαφθορά θα περιορίσουν την σπατάλη, τον κομματισμό, τις πελατειακές σχέσεις και την αναποτελεσματικότητα στον δημόσιο τομέα.  Δεν υπάρχει διέξοδος από την κρίση με διάλυση της διοίκησης και μαζικές απολύσεις, χωρίς μάλιστα προοπτική απασχόλησης σε κάποια αξιοπρεπή θέση αντίστοιχη των προσόντων. Η μείωση του αριθμού των δημοσίων υπαλλήλων θα μπορούσε να επιτευχθεί μέσω της ανάπτυξης του τρίτου, κοινωνικού τομέα, με κίνητρα εθελοντικής εξόδου από τη μονιμότητα στο δημόσιο για να εργαστούν μέσω κοινωνικών συνεταιριστικών επιχειρήσεων, μαζί με νέους ανέργους και ανέργους από τον ιδιωτικό τομέα, με μια νέα σχέση συν-εργασίας με τον δημόσιο τομέα.  Έτσι μπορεί να επιτευχθεί η αναδιοργάνωση της διοίκησης, η ενεργοποίηση των ικανοτήτων εργαζομένων – ανδρών και γυναικών - που σήμερα ασφυκτιούν στον γραφειοκρατικό δημόσιο τομέα, η απασχόληση νέων που είναι άνεργοι καθώς και η συμπλήρωση των εισοδημάτων των εργαζομένων μέσω νέων πηγών χρηματοδότησης.

Ενδυνάμωση των κοινωνικών και περιβαλλοντικών υποδομών παράλληλα με την αντιμετώπιση των δημοσιονομικών προβλημάτων (ελλείμματα, χρέος, εμπορικό ισοζύγιο)

Προώθηση ενός στρατηγικού σχεδίου σύγχρονης κοινωνικής αλληλεγγύης, που είναι στραμμένη στο αποτέλεσμα, στην στήριξη όσων την έχουν ανάγκη και δεν εξαντλείται σε μια γραφειοκρατική και σπάταλη προσέγγιση.

- Διαμόρφωση στρατηγικής και ιεράρχηση προτεραιοτήτων στη διάθεση των ευρωπαϊκών πόρων με στόχο την εξισορρόπηση της απώλειας εισοδημάτων μέσω της αναβάθμιση των κοινωνικών και περιβαλλοντικών υποδομών (σε θέματα υγείας, παιδείας, κοινωνικής αλληλεγγύης, ποιότητας ζωής στις γειτονιές, συγκοινωνίες κα), ώστε να μπορούν να ζουν όλοι και όλες ανθρώπινα, ακόμα και αν έχει μειωθεί κατακόρυφα ο οικογενειακός προϋπολογισμός.

- Δημιουργία ενός σύγχρονου διχτυού κοινωνικής προστασίας για ανθρώπους και ομάδες, ιδιαίτερα νέους και γυναίκες, που σήμερα αντιμετωπίζουν την ανεργία καθώς και τον κίνδυνο κοινωνικού αποκλεισμού και περιθωριοποίησης.

Αποκατάστασης σχέσεων εμπιστοσύνης πολιτών – κράτους – νέου πολιτικού συστήματος

Διαβούλευση στην κοινωνία και στους θεσμούς της χώρας για μια ουσιαστική μεταρρύθμιση της λειτουργίας των θεσμών, της εξυγίανσης και αλλαγής του πολιτικού συστήματος, συνταγματικής κατοχύρωσης των αλλαγών προς την κατεύθυνση της συμμετοχικής δημοκρατίας

- Δημιουργία αισθήματος ισονομίας και τιμωρίας όσων καταχράστηκαν τα δημόσια αξιώματά τους για να πλουτίσουν.

- Αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής-φοροαπάτης, έλεγχος όλων των περιουσιών στελεχών της διοίκησης και κομματικών στελεχών-πολιτικών που συμμετείχαν με τον ένα ή τον άλλο τρόπο σε αναθέσεις δημοσίων έργων και προμηθειών. Επιστροφή στα δημόσια ταμεία περιουσιών που αποκτήθηκαν με παράνομο τρόπο.

- Πρωτοβουλία σε ευρωπαϊκό επίπεδο για φορολόγηση της ιδιωτικής περιουσίας από ένα ύψος και πάνω, όπως προτείνει η σε εξέλιξη κοινή πρωτοβουλία Ελλήνων και Γερμανών πρασίνων.

- Λειτουργία επιτροπής λογιστικού ελέγχου με απόφαση της Βουλής που θα συγκεντρώσει στοιχεία και θα αναζητήσει αίτια και επιλογές που οδήγησαν την χώρα στην χρεοκοπία αλλά και θα αναζητήσει ποιο κομμάτι του χρέους οφείλεται σε επιλογές που μπορούν να το χαρακτηρίσουν απεχθές και ποιο κομμάτι του οφείλεται σε στρατηγικού χαρακτήρα λανθασμένες επιλογές.

- Πάγωμα των εξοπλιστικών προγραμμάτων για τα επόμενα 5 χρόνια με εγγύηση των συνόρων της Ελλάδας από την ΕΕ - συμφωνίες με τις γειτονικές χώρες.

Πράσινες μορφές οικονομίας, καινοτομία, πράσινες επενδύσεις

Διαμόρφωση, μέσα από διάλογο, ενός σχεδίου μεταρρύθμισης της οικονομίας σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο και δημιουργία όρων και συνθηκών για πράσινη καινοτομία και προσέλκυση κοινωνικά υπεύθυνων, πράσινων επενδύσεων κυρίως από μικρομεσαίες και κοινωνικές επιχειρήσεις. Η επιστροφή  σε αντιλήψεις της δεκαετίας του ‘50 και του ’60 στα θέματα περιβάλλοντος, θα έχουν ως μόνο αποτέλεσμα να προστεθεί στο δημοσιονομικό ένα ακόμα μεγαλύτερο περιβαλλοντικό χρέος. 

Αναπροσανατολισμός οικονομίας και πόρων για :

-   Αναζωογόνηση της υπαίθρου μέσω της προώθησης της βιολογικής γεωργίας και κτηνοτροφίας  και μορφών οικο- και αγρο-τουρισμού παράλληλα με την ανάπτυξη σύγχρονων και ευέλικτων κοινωνικών υποδομών (υγεία, παιδεία, αλληλεγγύη)

- Βιώσιμες μορφές αλιείας και θαλάσσιων προστατευόμενων περιοχών για να αποκατασταθεί η θαλάσσια βιοποικιλότητα και να δημιουργηθούν συμπληρωματικά εισοδήματα για τους ψαράδες και τις νησιωτικές κοινωνίες

- Βιώσιμη διαχείριση απορριμμάτων, νερού και φυσικών πόρων και βιώσιμη διαχείριση των περιοχών NATURA. Εκτεταμένα προγράμματα αποκατάστασης της βιοποικιλότητα

- Εξοικονόμηση ενέργειας και ενεργειακή αναβάθμιση κτιρίων

- Προώθηση ΑΠΕ μέσω «συμμετοχικών εταιριών» και ΜΜΕ, με στόχο την απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα, ιδιαίτερα τις μεγάλες εισαγωγές πετρελαιοειδών και την τοπικοποίηση των σημαντικών κεφαλαίων που εξάγονται σήμερα για εισαγωγή πετρελαίου

- Οικολογικές παρεμβάσεις στο αστικό περιβάλλον, οικολογικές γειτονιές, που θα στοχεύσουν και στην κοινωνική ενσωμάτωση των ευάλωτων κοινωνικών ομάδων και των μεταναστών.

- Επανα-ιεράρχηση προτεραιοτήτων στην προώθηση έργων, έτσι ώστε να προωθηθούν κυρίως έργα και προγράμματα που δημιουργούν θέσεις εργασίας, στηρίζουν τη στροφή σε πράσινες μορφές οικονομίας, ενθαρρύνουν τη σύνδεση μεταξύ διαφόρων οικονομικών τομέων (πχ τουρισμός- παραγωγή ποιοτικών βιολογικών προϊόντων), δημιουργούν κοινωνικές και περιβαλλοντικές υποδομές αναγκαίες για τους πολίτες και την προστασία περιβάλλοντος), συμβάλλουν στην κοινωνική συνοχή και την άρση των διακρίσεων και του κοινωνικού αποκλεισμού.

- Προσπάθεια να κρατηθούν τα κεφάλαια που υπάρχουν σε τοπικό επίπεδο σε δραστηριότητες που αναπτύσσονται τοπικά και δημιουργούν θέσεις εργασίας τοπικά, «ανακυκλώνοντας» - τοπικοποιώντας του πόρους που διαθέτει κάθε κοινωνία. Ένα τέτοιο παράδειγμα τοπικοποίησης της οικονομίας είναι μέσα από την μετατόπιση της παραγωγής ενέργειας από  τα ορυκτά καύσιμα προς τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και την εξοικονόμηση. Αυτή η μεταστροφή μπορεί να γίνει με τρόπο που θα παρέχει οφέλη στις τοπικές κοινωνίες αν ακολουθηθούν «πράσινα σχέδια» που αξιοποιούν τις τοπικές ΑΠΕ μέσω συμμετοχικών εταιρειών ευρείας μετοχικής σύνθεσης ώστε να αυξηθούν οι θέσεις εργασίας, να δημιουργηθούν ευκαιρίες απασχόλησης και αποκέντρωσης για νέους και νέες, να επενδύονται ξανά στην τοπική οικονομία  κεφάλαια που διατίθενται σήμερα για εισαγωγή πετρελαίου.

- Μεταρρύθμιση φορολογικού συστήματος αλλά σε κατευθύνσεις που θα  ενισχύουν την απασχόληση, την πράσινη και κοινωνική καινοτομία, την προώθηση των τοπικών, ποιοτικών και πράσινων προϊόντων σε τοπικό/περιφερειακό επίπεδο (πχ χαμηλότερο ΦΠΑ για τα προϊόντα που προέρχονται από μικρότερες αποστάσεις, η παράγονται με χρήση ΑΠΕ και περιβαλλοντικά υπεύθυνες διαδικασίες, άρση του υπερβολικού βάρους φόρων στην εργασία κα), ώστε να επιτυγχάνεται ταυτοχρόνως και η μείωση των περιβαλλοντικών πιέσεων.

Συνέδριο στο Βερολίνο για την ελληνική κρίση 23, 24/1

Ένα πολύ ενδιαφέρον συνέδριο στο Βερολίνο για την Ελληνική κρίση, στο οποίο συμμετέχω και εγώ ως εισηγητής

Συνέδριο, 23-24 Ιανουαρίου 2012

Heinrich-Böll-Stiftung, Schumannstr. 8, 10117 Berlin

 

Η Ελλάδα σε κρίση
Προοπτικές στον ευρωπαϊκό δρόμο

Η κρίση στην οποία έχει σήμερα υπεισέλθει η Ελλάδα καθιστά ορατή την αναγκαιότητα μιας σειράς αλλαγών στο κράτος, την οικονομία και την κοινωνία. Στην προοπτική της ευρωπαϊκής ενοποίησης η χώρα ωθείται σε βαθύς εκσυγχρονιστικούς μετασχηματισμούς ώστε να ελέγξει την κρίση χρέους και να αποκαταστήσει την οικονομική ισχύ και τη διεθνή ανταγωνιστικότητά της.

Την ίδια στιγμή ωστόσο η πολιτική της αυστηρής λιτότητας και της δημοσιονομικής  προσαρμογής οξύνει περαιτέρω την οικονομική κρίση και θέτει σε κίνδυνο την κοινωνική συνοχή. Τα μέτρα που λαμβάνονται συναντούν την αντίσταση πλατιών στρωμάτων της κοινωνίας και θεωρούνται –στη βάση αρκετά διαφορετικών αιτιάσεων και κινήτρων– κοινωνικά άδικα. Ετερόκλητες και ασυμβίβαστες μεταξύ τους κατευθύνσεις συνθέτουν έτσι τη σημερινή εικόνα της Ελλάδας. Θα βρει η χώρα τη δύναμη να υπερβεί την πολύπλευρη κρίση κάτω από την πίεση της αγανάκτησης στους δρόμους, των προσδοκιών των εταίρων της στην Ευρώπη και των δανειστών της παγκοσμίως και να προχωρήσει σε μία αυτοδύναμη κοινωνική ανάκαμψη; Πώς μπορεί η Ευρώπη να στηρίξει αυτή την ανάκαμψη προς όφελος της ευρωπαϊκής ενοποίησης;

Η σημερινή οικονομική κατάσταση στην Ελλάδα σηματοδοτεί και την πτώχευση του ελληνικού πολιτικού συστήματος. Η Ελλάδα δεν είναι μια φτωχή χώρα, η χώρα εχει πολλές δυνατότητες. Είναι όμως μια χώρα που κυβερνήθηκε πάρα πολύ άσχημα. Αυτό το παραδέχονται πλέον και πολιτικοί ηγέτες που κυβέρνησαν τα προηγούμενα χρόνια.

Στο συνέδριο θα συζητηθούν ερωτήματα σχετικά με τις πολιτικές, οικονομικές και πολιτιστικές ευθύνες των καιρών, με τις κρίσιμες προκλήσεις για την ελληνική δημοκρατία και κοινωνία καθώς και με τις δυνατότητες που οι κίνδυνοι που απειλούν την περιφέρεια, θέτουν στο προσκήνιο για να προωθηθεί η ευρωπαϊκή ενοποίηση.

Πρόγραμμα

Δευτέρα, 23.01.2012

17.00 Εγκαίνια της έκθεσης «Αλφάβητο» του Γιάννη Ψυχοπαίδη στη Heinrich Böll Stiftung

Ralf Fücks, Προεδρείο του Ιδρύματος Heinrich Böll

Prof. Stefanie Endlich, Ιστορικός τέχνης, Βερολίνο

18:00 Έναρξη και χαιρετισμοί

Ralf Fücks, Προεδρείο του Ιδρύματος Heinrich Böll

Prof. Dr. Peter-André Alt, Πρόεδρος του Ελεύθερου Πανεπιστημίου του Βερολίνου

18:30 Ελλάδα, quo vadis;

Κωνσταντίνος Σημίτης, πρώην πρωθυπουργός της Ελληνικής Δημοκρατίας

Daniel Cohn Bendit, Ευρωβουλευτής,  Πρόεδρος της Ευρωομάδας των Πρασίνων

Διεύθυνση συζήτησης: Christiane Schlötzer, συντάκτης της Süddeutsche Zeitung

20.30 Δεξίωση και μουσικό πρόγραμμα με τη συνεργασία της Neuköllner Oper

Τρίτη, 24.01.2012

10.00   Εγγραφή

11.00   Έναρξη των εργασιών

Μίλτος Πεχλιβάνος, καθηγητής Νεοελληνικών Σπουδών, Ελεύθερο Πανεπιστήμιο του Βερολίνου

                        Οι Θεσμοί σε κρίση

Οι πελατειακές σχέσεις, το κομματικό κράτος και η διαφθορά θεωρούνται αιτίες για την αναποτελεσματικότητα των θεσμών και συνάμα για την απώλεια της εμπιστοσύνης στη δημόσια διοίκηση και διακυβέρνηση. Στο εσωτερικό αλλά και διεθνώς αμφισβητείται η δυνατότητα των καθιερωμένων κομμάτων και των κοινωνικών δυνάμεων στην Ελλάδα να στηρίξουν χωρίς εξωτερική βοήθεια τους απαραίτητους μετασχηματισμούς και τον, εδώ και καιρό, αναγκαίο εκσυγχρονισμό των θεσμών. Θα καταφέρουν οι έλληνες πολίτες να αναπτύξουν μια πολιτική προσανατολισμένη στην κοινή ευημερία και την κοινωνική συνοχή, μια νέα πολιτική κουλτούρα υπευθυνότητας, διαφάνειας και δικαιοσύνης, όπως και να αποκαταστήσουν την εμπιστοσύνη στο κράτος; Θα καταφέρουν να εντάξουν τις αναγκαίες μεταρρυθμίσεις στην Ελλάδα στη διαδικασία της ευρωπαϊκής ενοποίησης; Και τι θα συμβεί, εφόσον αυτά δεν καταστούν δυνατά;

            Συζητούν:

Καλλιόπη Σπανού, Συνήγορος του Πολίτη, καθηγήτρια Δημόσιας Διοίκησης, Πανεπιστήμιο Αθηνών

Κωνσταντίνος Τσουκαλάς, ομ. καθηγητής Κοινωνιολογίας, Πανεπιστήμιο Αθηνών

Γιάννης Βούλγαρης, καθηγητής Πολιτικών Επιστημών, Πάντειο Πανεπιστήμιο, Αθήνα

Helmut Wiesenthal, ομ. καθηγητής Πολιτικών Επιστημών, Humboldt Universität Berlin

Διεύθυνση συζήτησης: Niels Kadritzke, δημοσιογράφος

13:30 μεσημεριανό διάλειμμα

14.30 Η οικονομία σε αδιέξοδο;

Δραστικές περικοπές, αυξήσεις φόρων, πτώση της ζήτησης, δυσκολίες δανειοδότησης και μείωση επενδύσεων επιταχύνουν την ύφεση της ελληνικής οικονομίας. Τα προγράμματα διάσωσης προβλέπουν πέρα από την περικοπή των κρατικών δαπανών και την αύξηση των εσόδων προπάντων την απελευθέρωση των κλειστών επαγγελμάτων, την ιδιωτικοποίηση δημοσίων επιχειρήσεων καθώς και την εκποίηση δημόσιας περιουσίας ως προϋποθέσεις περαιτέρω διεθνούς στήριξης της ελληνικής οικονομίας. Οι αντιστάσεις έναντι αυτών των μέτρων παρουσιάζουν μεγάλη ποικιλία. Είναι η ιδιωτικοποίηση των δημόσιων υποδομών η ορθή στρατηγική που μπορεί να αποδειχθεί άμεσα ή και μεσοπρόθεσμα επιτυχής; Ποιες δομικές μεταβολές είναι απαραίτητες ώστε να καταστεί επιδεκτική μεταρρυθμίσεων η σε μεγάλο βαθμό συντεχνιακά οργανωμένη ελληνική οικονομία; Ποιες προοπτικές έχει ένα Πράσινο New Deal  για την Ελλάδα, μια Ελλάδα παραγωγός ανανεώσιμης ενέργειας για την περιοχή και για την Ευρώπη; 

Συζητούν:

Χριστίνα Σακελλαρίδη, Πρόεδρος της Ένωσης Ελλήνων Εξαγωγέων

Jens Bastian, Μέλος της Task Force για την Ελλάδα, Αθήνα

Νίκος Χρυσόγελος, Ευρωβουλευτής (από 3/2/2012) των Οικολόγων Πράσινων

Martin Knapp, Ελληνο-γερμανικό Επιμελητήριο, Αθήνα

Γιώργος Παγουλάτος, καθηγητής Ευρωπαϊκής Πολιτικής και Οικονομίας, Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Διεύθυνση συζήτησης: Kerstin Fischer, δημοσιογράφος, BBC Germany

16:30 διάλειμμα

17.00 Ο πολιτισμός σε καμπή

Στη σημερινή κρίση η ελληνική κοινωνία φαίνεται ότι περιέρχεται σε κατάθλιψη και απελπισία. Η κοινωνική συνοχή διακυβεύεται, πολλοί νέοι εγκαταλείπουν τη χώρα. Λαϊκιστικά μοτίβα συνοδεύουν τα ποικίλα αιτήματα για αυτοδιάθεση και συμμετοχή, ενώ η μισαλλοδοξία και ο εθνικισμός κερδίζουν σε έδαφος στη δημόσια σφαίρα και την πολιτική. Ποιες πολιτισμικές αξίες και ποιες συλλογικές παραστάσεις έχουν πλειοψηφικό χαρακτήρα σε αυτή τη συγκυρία της σύγχυσης και των αντιφατικών συλλογικών συναισθημάτων; Έχουν οι άνδρες και οι γυναίκες, η παλαιότερη και η νεότερη γενιά παρόμοια συναισθήματα, παρόμοιες στάσεις και αντιλήψεις; Πώς αντιδρούν η σύγχρονη καλλιτεχνική και πολιτιστική παραγωγή, ως σεισμογράφοι, μπροστά σε αυτήν την κρίση; Πώς εκφράζουν τη συνείδηση της σύγχυσης ή μιας ενδεχόμενης καμπής;

Συζητούν:

Ελένη Βαροπούλου, θεωρητικός και κριτικός του θεάτρου, Βερολίνο-Αθήνα

Αλέξανδρος Ευκλείδης, σκηνοθέτης, Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Παναγής Παναγιωτόπουλος, Λέκτορας κοινωνιολογίας, Πανεπιστήμιο Αθηνών

ΝΝ

Διεύθυνση συζήτησης: Eλενα Παναγιωτιδη, δημοσιογράφος,

18.30 Επιλογικές σκέψεις, Andreas Poltermann, Heinrich Böll Stiftung

19:00 Τέλος εργασιών

_________________________________________________________________________

Γλώσσες του συνεδρίου ελληνικά και γερμανικά με διερμηνεία.

Υπεύθυνοι/ες Προγράμματος

Prof. Miltos Pechlivanos, Freie Universität Berlin

e-mail: mpechliv@zedat.fu-berlin.de

Olga Drossou, Heinrich-Böll Stiftung

e-mail: drossou@boell.de

Tel: 0049-30 285 34-183

Γραμματεία Συνεδρίου

Monika Steins, Heinrich Böll Stiftung

e-mail:steins@boell.de
Tel: 0049-30 285 34-244

ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟ: ΤΑ ΕΠΟΜΕΝΑ ΒΗΜΑΤΑ

ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟ: ΤΑ ΕΠΟΜΕΝΑ ΒΗΜΑΤΑ

Εισήγηση του Ευαγγέλου Κωφού* στην ημερίδα του ΕΛΙΑΜΕΠ, 10.1.2012

Όταν έλαβα την πρόσκληση του ΕΛΙΑΜΕΠ για τη σημερινή συνάντηση, προβληματίσθηκα. Τι καινούργιο μπορούσα να προσθέσω στο πρόβλημά μας με τη γείτονά μας Επί 16 και πλέον χρόνια μετά την αφυπηρέτηση μου απ’ αυτό το ΄Ιδρυμα (που υπήρξε «σπίτι μου» για 33 χρόνια), δεν έπαυσα να ασχολούμαι, να μελετώ και να καταθέτω τα πορίσματά μου ως ιστορικός, αλλά και τις διαπιστώσεις και προτάσεις μου, ως πολιτικός αναλυτής.

Δεν θα μιλήσουμε σήμερα για το παρελθόν. Με γνώση λόγου, όμως, --και αυτή υπάρχει ομολογουμένως εν αφθονία γύρω από το τραπέζι αλλά και στο ακροατήριο—μπορούμε να καταθέσουμε τους προβληματισμούς μας.

Η απόφαση του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης (ΔΔΧ) είχε προγραφεί, 16 χρόνια νωρίτερα, όχι στη Χάγη, αλλά, στη Νέα Υόρκη, στις 13 Σεπτεμβρίου 1995 με ένα αδιέξοδο κείμενο, γνωστό πλέον ως «Ενδιάμεση Συμφωνία». Ενα κείμενο που απέφευγε να ρυθμίσει το «πρόβλημα του ονόματος», αλλά άνοιγε κερκόπορτες που πριόνιζαν κυριαρχικά δικαιώματά μας

Σήμερα,10 Ιανουαρίου 2012, η παρούσα Κυβέρνηση χρεώνεται ήδη με 35 μέρες επέκτασης του χρόνου λήξης της «Ενδιάμεσης Συμφωνίας». Με τη δέουσα πολιτική και νομική προπαρασκευή είναι ανάγκη πάραυτα να αρχίσει η διαδικασία σύνταξης της «Οριστικής Συμφωνίας». Η σημερινή οικονομική κρίση δεν χορηγεί άλλοθι για αβελτηρία στα εθνικά θέματα.

Ερχομαι τώρα στα «μετά τη Χάγη». Ακούμε ότι ο Διαμεσολαβητής του ΟΗΕ, κ. Νίμετς, έχει καλέσει στη Ν. Υόρκη, την επόμενη εβδομάδα τους εκπροσώπους των δύο πλευρών, μετά ένα ολόκληρο χρόνο. Δεν θέλω να πιστεύω ότι αυτό σχετίζεται με την απόφαση του ΔΔΧ, ή τα οικονομικά και πολιτικά προβλήματα που αντιμετωπίζει η πατρίδα μας.

Ας δούμε, όμως που βρισκόμαστε εμείς. Και ας ξεκαθαρίσουμε ποιο είναι το «πρόβλημα». Με την ανακοίνωση της απόφασης του ΔΔΧ συγκράτησα δυο σχόλια που εξέφραζαν εκ διαμέτρου αντίθετες θέσεις. Το πρώτο από το κόμμα «Δράση» διατύπωνε την ελπίδα ότι «ο πρωθυπουργός……θα θελήσει να απεμπλέξει την Ελλάδα από τη «γάγγραινα του Μακεδονικού». Το άλλο, του αρχηγού του ΛΑΟΣ κ. Καρατζαφέρη, που δηλώνει πιστός στην παραδοσιακή γραμμή του 1992,- δηλ. «ούτε Μακεδονία, ούτε τα παράγωγά της»-- ειδ΄ άλλως αποχωρεί από τη σημερινή κυβέρνήση. Σεβαστές οι θέσεις και των δύο, κι ίσως απηχούν σημαντικά τμήματα της κοινής γνώμης. Ωστόσο, δεν οδηγούν σε λύση. Γιατί, ούτε η μία, ούτε η άλλη λαμβάνει υπ’όψη τον παράγοντα των άμεσα ενδιαφερόμενων - δηλ. των λαών των δύο χωρών και της έντονης συναισθηματικής φόρτισής τους γι αυτό που ονομάζουν ταυτότητά τους. Η «Δράση», φαίνεται να παρακάμπτη τις ευαισθησίες των Μακεδόνων μας (και κατ΄επέκταση, ευρύτερα, των Ελλήνων) και ο ΛΑΟΣ, τις αντίστοιχες, εδραιωμένες πλέον, ευαισθησίες των Makedontsi.

Εδώ και λίγα χρόνια, η επίσημη ελληνική θέση για το κρατικό όνομα της γείτονος, , με συναίνεση των δύο μεγάλων κομμάτων έχει διατυπωθεί ως εξής: “Ενα όνομα, με γεωγραφικό προσδιορισμό, για όλες τις χρήσεις (erga omnes)». Πάνω σ΄ αυτόν τον καμβά, πλέκονται πλείστα όσα σενάρια, χωρίς αποτέλεσμα.

Ας απομακρυνθούμε τώρα από τις διαπραγματευτικές διαδικασίες «για το «name issue» κι ας δούμε το «Μακεδονικό Ζήτημα» στο σύνολό του. Από τη δική μου οπτική θα επισημάνω τέσσερα σημεία:

- Πρώτον, το πρόβλημα δεν είναι νομικό αλλά πολιτικό (Η απόφαση του ΔΔΧ με κανένα τρόπο δεν πρέπει να μας εκτρέψει από τους πολιτικούς χειρισμούς του θέματος)

- Δεύτερο. Το πρόβλημα δεν είναι απλά «το όνομα του γειτονικού κράτους». Ενδιαφέρει τα δύο γειτονικά κράτη, αλλά και τους δύο λαούς. Ας μην ξεχνάμε ότι για την Ελλάδα, το θέμα είναι ζωτικής σημασίας για τη Περιφέρεια της Μακεδονίας μας, δηλ. το 1/4 του ελληνικού εδάφους και, αντίστοιχα, πάνω από το 1/4 του ελληνικού πληθυσμού της χώρας. 

-Τρίτο. Οι ελληνικές ενστάσεις δεν είναι κάτι το «δυσνόητο» όπως ισχυρίζονται κάποιοι τρίτοι που προβληματίζονται με την εμμονή των Ελλήνων για το όνομα ενός ξένου κράτους. Είναι ενστάσεις για τη συμπεριφορά του γειτονικού κράτους που επιχειρεί να μονοπωλεί το μακεδονικό όνομα και τα παράγωγά του διεθνώς, χωρίς κανένα προσδιορισμό. Και τούτο, παρόλο που με το ίδιο όνομα υπάρχει η σημαντικά μεγαλύτερη σε έκταση και πληθυσμό «Ελληνική Μακεδονία» της οποίας τα τρία τμήματα της ---Δυτική Μακεδονία, Κεντρική Μακεδονία και Δυτική Μακεδονία-Θράκη είναι αναγνωρισμένες με το όνομα αυτό ως περιφέρειες της ΕΕ . 

 

--Τέταρτο. Αλλά το σοβαρότερο είναι η συνεχιζόμενη από τη πολιτική ηγεσία της γείτονος καλλιέργεια, στο εσωτερικό της χώρας, αλλά και εμμέσως σε διεθνές επίπεδο, ενός κλίματος αμφισβήτησης της ελληνικής κυριαρχίας στα μακεδονικά μας εδάφη. Σ΄αυτό προστίθεται η τακτική της μονοπώλησης του μακεδονικού ονόματος, μέσω της οποίας επιδιώκεται η οικειοποίηση διαχρονικά κάθε τι το μακεδονικό, στο χώρο (δηλ. το έδαφος), στο χρόνο (ιστορια), στους λαούς που έζησαν στην περιοχή και στα αγαθά της διαχρονικής πολιτιστικής τους δημιουργίας .

Με βάση τα όσα ανέφερα, το κύριο αίτημα της ελληνικής πλευράς προς τη γείτονα δεν είναι άλλο παρά αποδοχή --όχι μόνο στα λόγια αλλά και στην πράξη- της Ελληνικής Μακεδονίας ως αναπόσπαστου τμήματος του ελληνικού κράτους, αλλά και ο σεβασμός της ιστορικής και πολιτιστικής ταυτότητας του ελληνικού λαού, ιδιαίτερα των Μακεδόνων μας. Αυτό σημαίνει ότι:

(α) Θα πρέπει πλέον να δοθεί τέλος στις θεωρίες που έχουν καθιερωθεί στην εκπαιδευτική διαδικασία της γείτονος - από το νηπιαγωγείό ως το πανεπιστήμιο-, ότι πέραν του γεωγραφικού χώρου της ΠΓΔΜ, η Ελληνική Μακεδονία,αλλά και τμήμα της ΝΔ Βουλγαρίας καθώς και λωρίδα αλβανικού εδάφόυς, αποτελούν τμήματα μιας ενιαίας tatkovina (πατρίδας) του λαού τους. Και τούτο γιατί εμφυτεύουν στις νέες γενεές της χώρας τους αισθήματα ιστορικής αδικίας και αλυτρωτισμού.

(β) Ωσαύτως, θα πρέπει επιτέλους να τερματιστεί η προκλητική προσπάθεια «σλαβοποίησης» της εικόνας ολόκληρου του ελληνικού μακεδονικού χώρου –όπου με χάρτες και πάσης φύσης έντυπα, εμφανίζονται ανύπαρκτα πλέον σλαβικά τοπωνυμία, (ακόμα και ο «Ήλιος της Βεργίνας» έγινε «Ηλιος του Κούτλες» από άγνωστο στην περιοχή των αρχαίων Αιγών σλαβικό πόλισμα). 

 

(γ) Είναι επίσης καιρός, πλέον, να τεθεί στο χρονοντούλαπο τγς ιστορίας ο όρος Egejska Makedonija με τον οποίο συνεχίζουν να προσδιορίζουν την «Ελληνική Μακεδονία»,όχι μόνο σε τουριστικά έντυπα αλλά και σε επίσημες εγκυκλοπαίδειες, σε συλλογικές φοιτητικές εργασίες, αλλά και στο Διαδίκτυο.. Με τον όρο αυτό, επιδιώκεται η καθιέρωση και παγίωση της φαντασιακής εικόνας της «μεγάλης, αλύτρωτης Μακεδονίας” με επίκεντρο την ΠΓΔΜ. 

 

Αυτή η εικόνα της ενιαίας μακεδονικής tatkovina, μοιραίως επεκτείνεται και οδηγεί στην υφαρπαγή της ελληνικής μακεδονικής ιστορίας και πολιτιστικής κληρονομιάς, Μιας «υφαρπαγής» που στις μέρες μας έχει να επιδείξει «φαραωνικά» επιτεύγματα κακογουστιάς στα πλαίσια της πολιτικής της antiquizatsia (αρχαιοποίηση) . Στο θέμα αυτό, έχω την αίσθηση ότι η ελληνική πλευρά, δεν φαίνεται να θέλησε να αντιμετωπίσέι πολιτικά το ζήτημα αυτό, διακατεχόμενη προφανώς άπό αίσθημα ιστορικής «γαλαντομίας» . Και ναι μεν, θα συμφωνήσω ότι τα θέματα αυτά έχουν τη δική τους λογική και γίνονται δεκτά ή απορρίπτονται από τη φύση τους . Στην περίπτωση όμως των ιστορικών μετονομασιών αεροδρομίων κλπ, θα έπρεπε να προσεχθεί η έμμεση, αλλά σαφής, πολιτική στόχευση της επιλογής ορισμένων ονομασιών. Γιατί δεν πρόκειται απλά για οικειοποίηση ιστορικο-πολιτιστικών προσωπικοτήτων, αλλά, μέσο αυτών, και ελληνικών εδαφών. Ακούεται ίσως ως υπερβολή. Ιδού όμως ένα παράδειγμα: Η μετονομασία του αεροδρομίου Αχρίδος σε αεροδρόμιο «Απόστολος Παύλος» αποφασίστηκε με το ιστορικό επιχείρημα ότι η πρώτη χριστιανική εκκλησία στην Ευρώπη ιδρύθηκε στην … «πατρίδα» τους τη Μακεδονία. Δηλ. οι Φίλιπποι, η Θεσσαλονίκη και η Βέρροια του 1ου αι. μΧ, ως χώρος, θεωρείται και προβάλλεται διεθνώς ως πατρίδα των Makedontsi του 21ου αι.!

Οσα προαναφέρθηκαν με οδηγούν σήμερα σε ορισμένες προτάσεις:

Ηδη σημείωσα την άμεση δήλωση λήξης της ισχύος της «Ενδιάμεσης» και ταυτόχρονα έναρξη διαπραγμάτευσης για τη σύνταξη της «Οριστικής Συμφωνίας» Μιας συμφωνίας που θα διατηρήσει πλείστα όσα άρθρα της «Ενδιάμεσης» προβαίνοντας στις αναγκαίες τροποποιήσεις, όπου αυτές κρίνονται αναγκαίες. Στο σημείο αυτό, θεωρώ σκόπιμο να επανεπισκευθούμε το αρχικό μακροσκελές κείμενο συμφωνίας μεταξύ των δύο κρατών που είχαν συντάξει στη Νέα Υόρκη, τον Μάιο του 1993 οι εκπρόσωποι του ΓΓ του ΟΗΕ, οι Cyrus Vance και Lord Owen σε εκτέλεση της απόφασης 817/1993 του Σ.Α. Ένα κείμενο που είχε την κατ΄αρχή σύμφωνη γνώμη των δύο αντιπροσωπειών. Πάνω σ’ εκείνο το κείμενο στηρίχθηκε αργότερα η Ενδιάμεση Συμφωνία του 1995, δυστυχώς με αρκετές αβλεψίες από ελληνικής πλευράς. (Σημειώνω ότι το κρατικό όνομα που είχε προταθεί τότε ήταν “Republika Nova Makedonija”).

Σήμερα, για το νέο κρατικό όνομα που συζητείται, ο καθένας μπορεί ναδιατυπώνει απόψεις Προσωπικά πιστεύω ότι το όνομα πρέπει να είναι οικείο στους γείτονες και, κυρίως, να προσδιορίζει σαφώς το χώρο επί του οποίου η γείτων ασκεί νομική κυριαρχία. Θυμούμαι ότι προ ετών ο κ.. Νιμετς, εφαίρετο ότι είχε προτείνει τρία ονόματα. “North”, “Upper” “Vardar” Macedonia. Για όποιον ξέρει καλά την ιστορία του Μακεδονικού του 20ου αι., μία απ΄ αυτές πληροί απολύτως τις παραπάνω προδιαγραφές.(Υπάρχουν σχετικές αναφορές σε κείμενα και εκδόσεις Σκοπίων και της Διασποράς στον όρο Vardar Macedonia.) 

 

Τέλος, σε ότι αφορά θέματα ταυτότητας των πολιτών, αυτά μπορούν να γίνουν σεβαστά, αλλά σε βάση αμοιβαιότητας και διακριτά από τα αντίστοιχα στοιχεία ταυτότητας των Μακεδόνων μας. 

 

Γνωρίζω ότι η ελληνική πλευρά, είναι συγκρατημένη στην αντιμετώπιση προβλημάτων ταυτοτήτων. Πολιτικά είναι ίσως σώφρων η στάση αυτή. Εθνικά όμως είναι άτολμη. Και λέω «εθνικά άτολμη» γιατί ο χρόνος κυλά εις βάρος μας. Οι γείτονές μας, έχουν ένα ισχυρό όπλο: το κρατικό όνομα ενός ανεξάρτητου κράτους. Χωρίς να κινήσουν το δάκτυλό τους, το όνομα αυτό, με τα παράγωγα του, έρχεται και επικαλύπτει πολιτικά, εδαφικά, πολιτιστικά, οικονομικά, ακόμα και ιστορικά γεγονότα, και βέβαια ένα λαό ολόκληρο, εντός και εκτός της χώρας τους. Αντιλαμβάνεστε, λοιπόν, γιατί υπάρχει τόση ένταση εδώ από τους Μακεδόνες μας στη Μακεδονία και στη Διασπορά. Δεν θα επιτευχθεί λύση συναινετική στο «Name Issue” αν παράλληλα δεν βρούμε τρόπο αντιμετώπισης του ζητήματος αυτού. Οι λαοί, εκτός από το χώρο όπου ζούν ή έχουν γεννηθεί, είναι συναισθηματικά περισσότερο δεμένοι με την όποια ταυτότητά τους—ανεξάρτητα πως την απέκτησαν. 

 

Τρόπος να προσεγγίσουμε το θέμα νομίζω ότι υπάρχει. Αρκεί να υπάρχει επιθυμία και από τις δύο πλευρές να βρεθεί λύση που να σέβεται την ταυτότητα του άλλου. (Αρκετά δύσκολο αυτή την εποχή με τη κυβέρνηση Γκρούεφσκι στα Σκόπια) Τον Οκτωβριο του 2010, καλεσμένος από την Κοινοβουλευτική Συνέλευση του ΝΑΤΟ σε διεθνές συνέδριο της στα Σκόπια, αισθάνθηκα την υποχρέωση να καταθέσω και δημόσια, όσα κατά καιρούς είχα παρουσιάσει για θέματα ταυτοτήτων σε επιστημονικές εκδόσεις αλλά «αρμοδίως». Εχω την αίσθηση ότι οι ιδέες μου εκείνες δεν πέρασαν απαρατήρητες. Κείμενά μου, όμως, έχουν αναρτηθεί στο Διαδίκτυο.

Κλείνω με μια πρακτική πρόταση. Το «Μακεδονικό» θα το έχουμε μπροστά μας για καιρό. Μια ματιά στη μπλογκόσφαιρα και κυρίως σε ιστότοπους κύρους όπως η Wikipedia θα σας πείσει. Την τελευταία διετία έχουν σημειωθεί τεράστιες τροποποιήσεις στο λήμμα «Μακεδονία». Αρκεί να αναφερθεί ότι πρόσφατα προστέθηκε η ύπαρξή στην Ελλάδα μειονότητας 100000-110000 «Μακεδόνων» (δηλ. Makedontsi)! Είναι όντως εντυπωσιακή η γεννητικότητα κάποιων ουράνιων φαινομένων…Και ο νοών νοείτω

Και η πρόταση. Ανάγκη, με πρωτοβουλία του ΥΠΕΞ να οργανωθεί ένα team ευρείας σύνθεσης με συμμετοχή ιστορικών, διπλωματών, νομικών, πολιτικών επιστημόνων, επιχειρηματιών και σοβαρών ομογενών, που μαζί με τα επιστημονικά ιδρύματα της Μακεδονίας μας θα στηρίξουν τις κρατικές προσπάθειες για ένα νέο περιβάλλον δημιουργικών σχέσεων στη βαλκανική μας γειτονιά, και πέρα από το Μακεδονικό. Η Αθήνα είναι μακριά. Ενεργοποιείστε και εμπιστευθείτε τη Θεσσαλονίκη που φέτος, μαζί με τη Μακεδονία μας γιορτάζουν τα 100χρονα του ελεύθερου ελληνικού βίου τους.

* Ο Ευάγγελος Κωφός υπήρξε Πρεσβευτής Εμπειρογνώμων για βαλκανικά θέματα στο Υπουργείο Εξωτερικών κι ασχολήθηκε ιδιαίτερα με το "Μακεδονικό". Μετά την αφυπηρέτησή του το 1995, προσκλήθηκε ως Επισκέπτης Καθηγητής στο Brasenose College του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης. Είναι Διδάκτορας Ιστορίας του Πανεπιστημίου του Λονδίνου και έχει δίπλωμα Master Διεθνών Σχέσεων του Πανεπιστημίου Georgetown (Washington, D.C.), και πτυχίο Bachelor Δημοσιογραφίας του Πανεπιστημίου Ohio. Είναι μέλος των Δ.Σ. του ΙΜΧΑ και του Ιδρύματος Μουσείου του Μακεδονικού Αγώνα (ΙΜΜΑ). Είναι επίσης μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής του Κέντρου `Ερευνας Μακεδονικής Ιστορίας και Τεκμηρίωσης, καθώς και τηςΤιμητικής Επιτροπής του ΕΛΙΑΜΕΠ. `Εχει στο ενεργητικό του σημαντικό αριθμό βιβλίων και πραγματειών για την ιστορία και τις σύγχρονες εξελίξεις των Βαλκανίων, ιδιαίτερα της Μακεδονίας. Δύο βιβλία του βραβεύτηκαν από την Ακαδημία Αθηνών

Άρθρο του Κωστή Παπαϊώαννου "Ένα χρόνο Δήμαρχος Αθηναίων"

Του Κωστή Παπαϊωάννου

Ένα χρόνο Δήμαρχος Αθηναίων

Ιανουαρίου 5, 2012 in Από τα ΝΕΑ | Tags: Δήμος Αθηναίων, Κακλαμάνης, Καμίνης

Ο χαιρετισμός του Δημάρχου Αθηναίων στην πλατεία Κοτζιά για την αλλαγή του χρόνου ήταν απλός, εύστοχος κι ανθρώπινος. Μίλησε στην δοκιμαζόμενη Αθήνα, απευθύνθηκε στα θύματα της κρίσης και τόνισε τη δύναμη της αλληλεγγύης κατά της φτώχειας. Επιτέλους, καιρός ήταν. Έναν χρόνο μετά ο Δήμαρχος άρθρωσε για μια φορά τον λόγο που χρειάζεται η πόλη.

Με αφορμή την επέτειο ενός έτους δημαρχίας από τον κ. Καμίνη, ας επιχειρήσουμε έναν απολογισμό. Καταρχήν, όσοι τον στήριξαν κυρίως απηυδισμένοι από τον προκάτοχό του πρέπει να νιώθουν σχετικά δικαιωμένοι: επιχειρείται εξοικονόμηση και ορθολογικότερη αξιοποίηση πόρων, περιορίζεται η φαυλότητα. Εμφανής η απόσταση από τη δημαρχιακή μεγαλομανία του παρελθόντος, πρόσφατου και απώτερου. Το δημοτικό ραδιόφωνο είναι ένα καλό παράδειγμα σωστής διαχείρισης. Η μάχη της καθαριότητας και της στάθμευσης δίνεται με καλύτερους όρους. Όμως υπάρχει αντίλογος: η απλή υπεροχή έναντι του κ. Κακλαμάνη δεν αποτελεί τεκμήριο επιτυχίας. Ο πήχης είχε κατεβεί απελπιστικά χαμηλά.

Για πολλούς η εκλογή Καμίνη σηματοδοτούσε κάτι άλλο, μια αχνή ελπίδα ανανέωσης του πολιτικού προσωπικού με πρόσωπα έξω από κομματικές επετηρίδες. Περίμεναν από τον Δήμαρχο, σε καιρούς καθολικής θεσμικής απονομιμοποίησης, να διαφυλάξει το δικό του αυτόνομο θεσμικό κεφάλαιο. Να μετατρέψει τον δήμο σε όχημα έκτακτης ανάγκης, με ριζικές, επώδυνες αλλαγές στο οργανόγραμμα και στη διάθεση των πόρων του. Να συγκροτήσει μια μεγάλη σύμπραξη δομών πρόνοιας, εθελοντικών φορέων, τοπικής αυτοδιοίκησης και ιδιωτικού τομέα. Να δρομολογήσει αυτό που έχουμε αποκαλέσει «fast track Κοινωνικής Πρόνοιας». Να γίνει το μαχόμενο πρόσωπο της δοκιμαζόμενης πόλης σε καιρό έκτακτης ανάγκης. Να αξιοποιήσει τη δυναμική της δημιουργικής δικτύωσης, την από τα κάτω υπεράσπιση του δημόσιου χώρου που σαρώνεται από τη βία της ύφεσης. Να καλέσει τους δοκιμαζόμενους δημότες να μετατρέψουν τη μαχητική διεκδίκηση σε πολιτική ευθύνης μέσω της συλλογικής πράξης. Και ταυτόχρονα να συγκρουστεί. Να διεκδικήσει από την κυβέρνηση με μεγαλύτερη ένταση την ασφάλεια (όχι με όρους αποκλειστικά αστυνομικούς) του κέντρου. Να χτυπήσει τα πελατειακά δίκτυα της πόλης. Να φέρει στο φως τα γκρίζα αλισβερίσια των προκατόχων του στην διοίκηση (και την αντιπολίτευση) του Δήμου.

Αυτό το στοίχημα δεν έχει κερδηθεί. Για την ακρίβεια, δεν επιχειρήθηκε να κερδηθεί. Αντ’ αυτού, ο Δήμαρχος ήταν άτεγκτος στις λάθος μάχες, με τα τελευταία ρετάλια των «Αγανακτισμένων» στο Σύνταγμα και με τα τρομπόνια της μπάντας του Δήμου που φόρεσαν μαύρες κορδέλες διαμαρτυρίας.

Επέλεξε να απαντά μονότονα επικαλούμενος την νομιμότητα ανεξαρτήτως ποια ήταν η ερώτηση. Ως αποτέλεσμα, ο δημόσιος λόγος του έφτασε να ρέπει επικίνδυνα προς τον ηθικολογικό καθωσπρεπισμό. Ο υπέρ των δικαιωμάτων προεκλογικός λόγος γρήγορα μετατράπηκε σε συντηρητική διαπιστωτική γκρίνια. Τελικά η μιζέρια της μικροδιαχείρισης κατάπιε τις καλές προθέσεις του Δημάρχου. Χωρίς στρατηγική ριζικών ανατροπών και με απομειωμένο το πολιτικό του κεφάλαιο, εντάχθηκε στο γκρίζο αντιπαραγωγικό τοπίο και άρχισε γρήγορα να μαραίνεται. Μαζί με τις διαρκείς επικλήσεις αναρμοδιότητας, εκείνες για τις οποίες εγκαλούσε προεκλογικά τον προκάτοχό του.

Κανείς φυσικά δεν έτρεφε αυταπάτες για τη δυνατότητα ενός Δημάρχου να μεγαλουργήσει σε καιρό μνημονίου, και μάλιστα στον καταχρεωμένο και δυσκίνητο Δήμο Αθηναίων. Ο Γ. Καμίνης αντιμετώπισε πολλά έχοντας λίγους συμμάχους. Κάποιοι από αυτούς, εντός και εκτός κυβέρνησης, αποδείχτηκαν ελλειμματικοί. Ιδιαιτέρως ελλειμματική και η δημοτική του παράταξη. Απέναντί του βρήκε τεράστιες δυσκολίες και αγκυλώσεις.

Λίγες ημέρες μετά την εκλογή του γράφαμε: «Την ώρα που ο Γ. Καμίνης βρίσκεται αντιμέτωπος με το εθνικό μας αδιέξοδο σε κλίμακα πόλης, το ανθρώπινο κεφάλαιο είναι το μεγάλο του στοίχημα. Θα ήταν μεγάλο σφάλμα να εκληφθεί, λόγω μετεκλογικής ευφορίας, το κεφάλαιο αυτό ως δεδομένο. Δεδομένοι είναι μόνο οι κόλακες της εξουσίας. Τους υπόλοιπους ο νέος δήμαρχος πρέπει να τους πείσει εκ νέου με την άσκηση των καθηκόντων του». Δε διαψεύστηκαν οι φόβοι.

Όντας ένας από εκείνους που στήριξαν ενεργά την υποψηφιότητά του, δε δυσκολεύομαι να αναγνωρίσω τα θετικά βήματα. Όμως σε καμιά περίπτωση δε δικαιολογούν την περσινή ευφορία μιας «διαφορετικής» εκλογής. Ίσως οι προσδοκίες που δημιούργησε η εκλογή να μην αντιστοιχούσαν στην πραγματική δυναμική της. Σε κάθε περίπτωση, τους επόμενους μήνες ο Δήμαρχος έχει μια και μοναδική ευκαιρία, λόγω της κρίσης, να μετουσιώσει το πρωτοχρονιάτικο μήνυμά του σε πράξεις. Ειδάλλως, κινδυνεύει να αποτελέσει μια σύντομη παρένθεση στην δημαρχιακή ιστορία της πόλης. Ευπρεπή και φιλότιμη μεν, παρένθεση δε.